Idea śmierci

Anioł śmierci, w niektórych legendach zwany Samaelem, z którym, jak mówią, nawet Mojżesz musiał walczyć, jest językiem. Język oznajmia śmierć – co jeszcze robi? Ale właśnie to oznajmienie sprawia, że tak trudno jest nam umrzeć. Od niepamiętnych czasów, przez cały okres istnienia człowieka, ludzkość zmagała się z tym aniołem, próbując wydrzeć mu tajemnicę, którą on sam ogranicza się do ogłaszania. Ale z jego dziecinnych rąk można wyrwać tylko ogłoszenie, które i tak przyszedł przynieść. Anioł nie jest temu winien i tylko ci, którzy rozumieją niewinność języka, pojmują również prawdziwy sens ogłoszenia i mogą w takim przypadku nauczyć się umierać.

G. Agamben

W tym trzecim krótkim eseju, poświęconym Giorgio Agambenowi, myśl włoskiego filozofa skierowana jest ku nieustającej konfrontacji ludzkości ze skończonością, a dokładniej – ku świadomości śmiertelności ludzkiej, tej nieznośnej wiedzy, która jest stałym, cieniem towarzyszącym nam w przygodzie życia. Tutaj ta nieznośna myśl jest ujęta w figurze anioła śmierci, co nie tylko sygnalizuje temat obciążony patosem i symboliką religijną, ale także ujawnia centralne napięcie w eseju Agambena – mianowicie to między językiem a skończonością.

Anioł bowiem oznacza w grece „posłaniec”, co zdradza nacisk eseju na ideę, że śmierć jest nieznośna jako myśl, ponieważ jest czymś, czego nie da się wyrazić słowami, to znaczy czymś, czego nie da się zracjonalizować, przedstawić, pomyśleć w ramach zrozumiałych. Innymi słowy, skończoność dla Agambena oznacza próg myśli, egzystencjalne wydarzenie, którego nie da się skodyfikować. Granicę, gdzie język zawodzi w swojej zdolności do rzucania światła na to, co leży w sferze nieznanego.

___________________________-

Więcej z tego bloga:

O miłości

Przygoda

___________________________

Jednak to właśnie ta niemożność przedstawienia skończoności, nazwania jej właściwie, znormalizowania jej, manifestuje obowiązek filozofii. Jest to obowiązek wytrwałości, co oznacza ciągłą próbę myślenia o śmierci, próbę znalezienia słów dla doświadczenia pozbawionego obrazu czy konturów, które mogłyby prowadzić umysł przez ciemność.

Właśnie w tym miejscu przenikająca poetycka jakość tego krótkiego utworu prozatorskiego osiąga swój pełny potencjał. Eksponując katartyczny związek między językiem a śmiercią, który, jak powiedziano, jest związkiem między zdolnością do uświadomienia sobie doświadczenia (poznania, nazwania) a spotkaniem z tym, co sprawia, że wiedza i język są niezdolne do pocieszenia, włoski filozof nie tylko wybornie wyraża kruchą sytuację człowieka, ale także obnaża zaprzeczenie i agresję, które zbyt często towarzyszą myśli o skończoności. I to właśnie to podejście – ta pokusa użalania się nad sobą, nazbyt ludzka pokusa doświadczania śmierci jako kary, jako niezasłużonego cierpienia – Agamben próbuje przezwyciężyć swoją delikatną, choć złożoną i uroczystą, prozą.

Jednak jego egzystencjalna decyzja nie jest łatwa. „Idea śmierci” nie opiera się na płytkim pocieszeniu, próbie wywołania wielu jasnych stron życia i tym samym przekazaniu przesłania zbędnego pozytywizmu. Zakład Agambena to zakład o wytrwanie w swoich granicach woli, odwagi, języka. Ale to nie jest wytrwanie naznaczone ideą zyskania czegoś w zamian. To cicha wytrwałość, niema odporność, która na pierwszy rzut oka może wydawać się swego rodzaju abdykacją wobec tego, co nieznośne. Jednak jest wręcz przeciwnie.

Cicha wytrwałość Agambena, znakomicie wyrażona w zwrocie ci, którzy rozumieją niewinność języka, to znaczy jego porażkę w obliczu śmierci, jego milczenie na progu zrozumienia, jest potężnym potwierdzeniem życia, poświęconego byciu sprawiedliwym i trosce o samo życie, bez względu na to, jak trudne, nieznośne, a nawet brutalne może ono być. Tak więc dla Agambena nauczyć się umierać jest lekcją pokory, lekcją troski o to, czego nie da się nazwać, zrozumieć, ale jedynie znieść w łagodnej ciszy.

Autor: Yakim Petrov

Yakim Petrov - Autor bloga Pulvis Art Urns